Χράπα: Ονομασία μεγάλης χαράδρας της περιοχής, κυρίως, βόρεια του χωριού Κρανέα ή Κρανιά (γνωστή και ως Ξηροκρανιά) της Ελασσόνας,του πρώην Δήμου Αντιχασίων, μήκους πάνω από 10 χλμ. Αρχίζει από το χωριό Λουτρό ενώ προς το τέλος του φαραγγιού είναι η Γιαννωτά και το τέλος πλάϊ στη Βαλανίδα. Το ρέμα που τρέχει στον πυθμένα του φαραγγιού οι Κρανιώτες το λένε Μουράντα, άγνωστης ετυμολογίας, ενώ η Χράπα είναι παλαιοσλάβικη λέξη που σημαίνει χαράδρα (ενώ η πιθανολογούμενη ερμηνεία ως ηχοποιητική λέξη από το χραπ χρουπ των βημάτων του ανθρώπου στα χαλίκια της χαράδρας θεωρείται γλωσσολογικά ανεπαρκής- θάπρεπε να λεγόταν χραπχρούπα!). Η Χράπα σχηματίστηκε (προ χιλιάδων χρόνων) από τη ροή των νερών των παγετώνων που υπήρξαν στο οροπέδιο της Δεσκάτης- Λουτρού και λίμνης στην περιοχή Κρανιώτικη-Λουτριώτικη ποταμιά , του μετώπου του παγετώνα , με αποδεικτικά στοιχεία τις τεράστιες σχεδόν σφαιρικές πέτρες που βλέπουμε πλάϊ στο σημερινό δρόμο προς Δεσκάτη μετά τη γέφυρα του Τσιγαρίδα. Ίδιες πέτρες (κατάλοιπο λιθώνα ενός παγετώνα) συναντούμε και στην αρχή του άλλου ρέματος-μικρότερης χαράδρας-του Παλιομάντανου ΝΔ της Δεσκάτης- Παλιογκορτσιάς που οδηγεί τα νερά στη Συκιά. Τα νερά της Χράπας ενώνονται στη Βαλανίδα με τα βρόχινα νερά της Κρανιάς και κοντά στο Κεφαλόβρυσο ενώνονται με τα νερά του Βούλγαρη- Τιταρήσιου που χύνονται κι αυτά στην ποταμιά Συκιάς-Δαμασίου δίπλα στο Παλαίκαστρο Ελασσόνας. Η παλαιοβοτανική σημασία της Χράπας δεν έχει διερευνηθεί ακόμα, αν και η λεκάνη της Για;ννωτάς- Σαρανταπόρου- Αζώρου έχει δώσει απολιθωμένα φύλλα φυτών- δένδρων της εποχής πριν 6-9 εκατομυρίων χρόνων (μελέτες ανακοινώσεις του καθηγητή Γαιολογίας Ευάγγελου Βελιτζέλου). Άλλωστε τα θερμά & χλιαρά νερά πηγάζουν στο Λουτρό στην αρχή της Χράπας, και ίχνη Ρωμαϊκών λουτρών στη θέση Μουτσιάλι πλάϊ στο ξωκκλήσι της Αγίας Κυριακής Λουτρού και ύπαρξη πορώλιθου σε άλλο σημείο του Λουτρού φανερώνουν γαιολογική δραστηριότητα που χρήζει διερεύνησης.
Η Χράπα έχει φυσικό κάλος για τους σημερινούς περιπατητές.Όμως ως βοσκότοπος των Κρανιωτών για αιώνες έχει υποστεί αποψίλωση, που τα τελευταία χρόνια από μόνη της η φύση αποκαθιστά αφού μειώθηκαν τα κοπάδια γιδιών. Ακόμα και τα όρνια της Χράπας που ως τα 1960-1970 υπήρχαν, τώρα έχουν χαθεί. Όσοι έχουν το κουράγιο να επισκευθούν το αρχαίο εκκλησάκι της Παναγίας στη Χράπα θα αποζημιωθούν με καταπληκτική θέα του Ολύμπου.
Κείμενο Π.Λάλος
Το ξωκλήσι:
Το ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής (Παναγίας) στο φαράγγι της Χράπας στην Κρανιά Ελασσόνας είναι απομεινάρι ενός πολύ παλιού μικρού μοναστηριού. Μια παλιά επιγραφή η οποία υπήρχε εντός του ναού ανέγραφε ότι ο ναός ανακαινίσθηκε από τους μοναχούς Μανασή και Παρθένιο κατά το 960 μ.Χ. στις 15 Μαίου. Επομένως η ημερομηνία ιδρύσεως του μικρού μοναστηριού είναι πιθανόν να είναι πιο παλιά. Μέχρι τα μέσα περίπου του προηγούμενου αιώνα σώζονταν σε καλή κατάσταση και παλιές τοιχογραφίες.
Κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας η μονή φιλοξενούσε κλεφταρματωλούς της περιοχής. Είναι δε πιθανόν να λειτούργησε και ως κρυφό σχολειό. Λέγεται ότι κλέφτες είχαν κλέψει την κόρη ενός Τούρκου αξιωματούχου από την περιοχή της Κατερίνης και το έφεραν να το κρύψουν σε μια παρακείμενη σπηλιά του μοναστηριού. Τουρκικό όμως απόσπασμα έφτασε στην περιοχή και έκαψε το μοναστήρι , αφού ελευθέρωσε την Τουρκοπούλα. Το σημερινό ξωκλήσι είναι ό,τι απέμεινε από την καταστροφή που προκάλεσαν οι Τούρκοι.
Το ξωκλήσι ανακαινίσθηκε πολλές φορές είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά.
Μια παλιά εικόνα καπνισμένη, της Ζωοδόχου Πηγής, η οποία ήταν του μοναστηριού, υπήρχε στην κεντρική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου της Κρανιάς. Δυστυχώς και αυτή η εικόνα δεν γλύτωσε από την μανία των Γερμανών και την πυρκαγιά που έβαλαν στον Άγιο Δημήτριο στις 11 Φεβρουαρίου του 1944.
Σήμερα οι Κρανιώτες όπως και οι πρόγονοί τους τιμούν τη μνήμη της Ζωοδόχου Πηγής με το να επισκέπτονται προσκυνηματικά το ξωκλήσι παραμονή της εορτής, να κοιμούνται εκεί το βράδυ και την άλλη μέρα μετά τη Θεία Λειτουργία με την σημερινή εικόνα της Παναγίας να επιστρέφουν στον ναό του Αγίου Δημητρίου στην Κρανιά.
